Η αντιμετώπιση της θαλάσσιας ρύπανσης στο Αιγαίο είναι μια κούρσα ενάντια στη διασπορά. Μόλις το πετρέλαιο φτάσει στα ανοικτά νερά, η αποτελεσματικότητα του περιορισμού μειώνεται απότομα με κάθε ώρα που περνά πριν ποντιστεί ένα πλωτό φράγμα. Η Ανατολική Μεσόγειος συγκεντρώνει μία από τις υψηλότερες πυκνότητες θαλάσσιας κυκλοφορίας στον κόσμο, με δεξαμενόπλοια, πλοία μεταφοράς αερίου, πλοία μεταφοράς χύδην φορτίου και οχηματαγωγά να διαπλέουν ύδατα που συνορεύουν με ορισμένες από τις πιο οικολογικά ευαίσθητες ακτές της Ευρώπης. Για τους φορείς εκμετάλλευσης λιμενικών εγκαταστάσεων, τους διαχειριστές τερματικών σταθμών και τις ναυτιλιακές εταιρείες που δραστηριοποιούνται στην περιοχή, το ερώτημα δεν είναι εάν θα συμβεί κάποιο περιστατικό, αλλά εάν είστε συμβατικά και επιχειρησιακά προετοιμασμένοι όταν συμβεί.

Το Κανονιστικό Πλαίσιο

Η αντιμετώπιση της θαλάσσιας ρύπανσης στην Ελλάδα διέπεται από ένα αλληλένδετο σύνολο διεθνών συμβάσεων που η χώρα έχει κυρώσει και ενσωματώσει στο εθνικό της δίκαιο:

• MARPOL 73/78: η Διεθνής Σύμβαση για την Πρόληψη της Ρύπανσης από Πλοία, που θέτει πρότυπα απορρίψεων και απαιτήσεις εξοπλισμού για όλους τους τύπους πλοίων

• OPRC 1990: η Διεθνής Σύμβαση για την Ετοιμότητα, Συνεργασία και Αντιμετώπιση Ρύπανσης της Θάλασσας από Πετρέλαιο, που θεσπίζει υποχρεώσεις για τα κράτη και τους φορείς εκμετάλλευσης να διατηρούν δυνατότητα αντιμετώπισης και ετοιμότητα μέσω ασκήσεων

• Σύμβαση της Βαρκελώνης: το περιφερειακό πλαίσιο για την προστασία της Μεσογείου Θάλασσας από τη ρύπανση, που εφαρμόζεται μέσω εθνικών σχεδίων έκτακτης ανάγκης και διμερών συμφωνιών μεταξύ των μεσογειακών κρατών

• Σύμβαση του Ναϊρόμπι 2007: που ρυθμίζει την ανέλκυση ναυαγίων και το κόστος της ρύπανσης που προκύπτει από ναυάγια εντός της αποκλειστικής οικονομικής ζώνης ενός κράτους

Σύμφωνα με το εθνικό σχέδιο έκτακτης ανάγκης της Ελλάδας, η κύρια ευθύνη για την αντιμετώπιση της θαλάσσιας ρύπανσης ανήκει στη Διεύθυνση Προστασίας Θαλασσίου Περιβάλλοντος του Λιμενικού Σώματος – Ελληνικής Ακτοφυλακής. Οι λιμενικές αρχές συντονίζουν την τοπική αντιμετώπιση για μικρότερα περιστατικά. Για σημαντικές διαρροές, οι εθνικοί πόροι κινητοποιούνται σε συνεργασία με πιστοποιημένους ιδιωτικούς αναδόχους.

Πώς τα Ρυμουλκά Συμβάλλουν στην Αντιμετώπιση της Ρύπανσης

Τα ρυμουλκά συγκαταλέγονται στα πιο ευέλικτα μέσα σε μια επιχείρηση αντιμετώπισης ρύπανσης. Πέρα από την κύρια λειτουργία τους, τα ρυμουλκά που είναι εξοπλισμένα με εξοπλισμό περιορισμού και περισυλλογής αποτελούν την πρώτη γραμμή αντιμετώπισης περιστατικών πετρελαιοκηλίδας στα ελληνικά παράκτια ύδατα. Οι δυνατότητες αντιμετώπισης ρύπανσης ενός κατάλληλα εξοπλισμένου ρυμουλκού περιλαμβάνουν:

• Πόντιση πλωτών φραγμάτων περιορισμού γύρω από την πηγή της διαρροής για τον περιορισμό της περαιτέρω εξάπλωσης

• Ρυμούλκηση και τοποθέτηση σκαφών περισυλλογής (skimmers) και εξοπλισμού ανάκτησης πετρελαίου

• Μεταφορά προσωπικού αντιμετώπισης, εξοπλισμού και διασκορπιστικών (dispersants) στον τόπο του περιστατικού

• Θέση ετοιμότητας (stand-by) κατά τη διάρκεια εργασιών πετρέλευσης (bunkering) και μεταφόρτωσης φορτίου σε offshore τερματικούς σταθμούς

• Δυνατότητα πυρόσβεσης FiFi για ταυτόχρονα περιστατικά ρύπανσης και πυρκαγιάς

Η ταχύτητα με την οποία ένα ρυμουλκό τοποθετείται στον τόπο ενός περιστατικού είναι ένας από τους καθοριστικούς παράγοντες για την αποτελεσματικότητα της αντιμετώπισης. Μια διαρροή που περιορίζεται μέσα στις πρώτες ώρες προκαλεί ένα κλάσμα της περιβαλλοντικής και εμπορικής ζημίας σε σύγκριση με μία που εξαπλώνεται ανεξέλεγκτα κατά τη διάρκεια της νύχτας.

Δυνατότητα Περιβαλλοντικής Αντιμετώπισης του Ομίλου IGMAR

Όλα τα ρυμουλκά της IGMAR Towage είναι εξοπλισμένα για την πόντιση πλωτών φραγμάτων περιορισμού και την υποστήριξη εργασιών περισυλλογής (skimmer). Ο στόλος συμμετέχει σε ετήσιες ασκήσεις και γυμνάσια σε συντονισμό με λιμενικές εγκαταστάσεις και λιμενικές αρχές, όπως απαιτείται από τις υποχρεώσεις ετοιμότητας της OPRC. Τα πληρώματα είναι εκπαιδευμένα και ο εξοπλισμός ελέγχεται ώστε να αποδίδει σε πραγματικές συνθήκες περιστατικού.

Ο Όμιλος IGMAR διατηρεί εξειδικευμένες Ομάδες Άμεσης Επέμβασης (Emergency Response Teams), έτοιμες να επέμβουν σε περιστατικά ρύπανσης και άλλες απειλές του θαλάσσιου περιβάλλοντος. Οι ομάδες αυτές λειτουργούν σε άμεσο συντονισμό με τα πληρώματα των ρυμουλκών, το γραφείο επιχειρήσεων και την αρμόδια λιμενική αρχή, διασφαλίζοντας τη λειτουργία της διοίκησης, της επικοινωνίας και της εφοδιαστικής από την πρώτη ειδοποίηση έως το κλείσιμο του περιστατικού.

Συμμόρφωση MARPOL για τους Φορείς Εκμετάλλευσης Πλοίων

Η συμμόρφωση με τη MARPOL απαιτεί κάτι περισσότερο από την κατοχή των απαιτούμενων πιστοποιητικών. Η σύμβαση επιβάλλει πρότυπα εξοπλισμού, υποχρεώσεις τήρησης αρχείων και περιορισμούς απορρίψεων που διαφέρουν ανάλογα με τον τύπο του πλοίου και τα ύδατα διέλευσης. Στα ελληνικά χωρικά ύδατα και στο Αιγαίο, τα οποία εμπίπτουν στους χαρακτηρισμούς Ειδικών Περιοχών (Special Areas) της MARPOL για ορισμένες κατηγορίες απορρίψεων, οι περιορισμοί είναι αυστηρότεροι από εκείνους που ισχύουν στα ανοικτά ύδατα των ωκεανών.

Οι φορείς εκμετάλλευσης πλοίων που διαπλέουν ή δραστηριοποιούνται στην περιοχή αυτή οφείλουν να διασφαλίζουν ότι τα πληρώματα είναι εκπαιδευμένα, ο εξοπλισμός πλήρως λειτουργικός και τα αρχεία τηρούνται σύμφωνα με το πρότυπο που απαιτούν οι επιθεωρητές του Port State Control.

Κίνδυνος Πετρελαιοκηλίδας στην Ανατολική Μεσόγειο

Η Ανατολική Μεσόγειος ενέχει σημαντικό διαρθρωτικό κίνδυνο πετρελαιοκηλίδας. Η πυκνή κυκλοφορία δεξαμενόπλοιων μέσω της διαδρομής της Διώρυγας του Σουέζ, η ενεργή offshore εξερεύνηση και παραγωγή υδρογονανθράκων σε όλη την περιοχή, καθώς και η συγκεντρωμένη δραστηριότητα πετρέλευσης (bunkering) στα μεγάλα λιμάνια δημιουργούν διαρκή έκθεση. Οι έρευνες αναγνωρίζουν σταθερά την Ανατολική Μεσόγειο ως μία από τις ζώνες υψηλότερου κινδύνου παγκοσμίως για περιστατικά θαλάσσιας ρύπανσης από πετρέλαιο.

Η δυνατότητα αντιμετώπισης πρέπει να διατηρείται σε επίπεδο ανάλογο του πραγματικού κινδύνου, και όχι της ιστορικής συχνότητας των περιστατικών. Μια διαρροή που δεν έχει ακόμη συμβεί δεν μειώνει τη νομική και επιχειρησιακή υποχρέωση ετοιμότητας.